Kiểng cổ, đúng như tên gọi cũa nó là cây kiếng được trồng lâu năm, đã được bàn tay sáng tạo của nghệ nhân hoa kiểng lành nghề uốn sửa thành các “thế” mang một ý nghia cao đẹp nào đó, mang dặm màu sắc tôn giáo đạo dức, triết lý sống
Để làm được vây, nghệ nhân hoa kiểng xưa phái dựa vào kìểu dáng sẵn có trước của cây (như dáng trực hay dáng hoành..) mà uốn sửa theo đúng thế mà họ thấy là phù hợp nhẩt.
Các đề tàì được khai thác vào cây kiểng cổ xưa đều nhằm vào việc đề cao các triết thuyết về Tam gíáo (Nho-Phật –Lão) hay về các lĩnh vực đạo đức. quan niệm sống cũng như ước vọng của người đời muôn thuở…
Nhũng dề tài được khai thác nhiều nhất có:
Tam cương ngũ thường
Tam cương còn gọi là tam cang: Ba vấn đề lớn cúa đạo làm người của Nho giáo lả Quần thần (vua tôi). Phụ tử (cha con). và Phu thề [vợ chống) Còn ngũ thường là năm đạo thường của con người gốm có Nhân (biết thuơng ngươi). Lễ (nói chung những nghi lễ, cách giao tiếp với xã hội), Nghĩa (theo việc phải mà làm), Trí (sự thông minh, khôn ngoan và Tin (giữ lời hứa, không
gian dối). Người nào hội đủ được cả “Tam cương ngu thường” là người mẫu mực, dáng trọng vọng.
Tam tài thiên địa nhân
Đề cập đến ba ngôi thứ là Trời-Đất-Người. Trong ba ngôi thứ đó thì người ở chính giữa, làm chủ muôn loài
Tam tòng tứ đức
Do câu “Tại gia tòng phu, xuất giá tòng phu, phu tử tòng tử”. Đó là tam tòng (con gái chưa xuất giá ở chung với cha mẹ, và vâng lời cha mẹ; khi lấy chồng thì phải theo chồng, và nghe lời chồng, nếu chồng chết thì ở vậy nuôi dạy con). Còn từ đức là công, dung, ngôn, hạnh giỏi
việc bếp núc và may vá thêu thùa là Công; giữ gìn nhan sắc là Dung; lời ăn tiếng nói mềm mỏng, lễ phép là Ngôn; Có nết na, đạo hạnh, đoan chính là Hạnh). Câu này cũng được hiểu là Hiếu • Để Trung Tín”.
Nhất trụ kình thiên
Nói đến chí khí bất khuất của người anh hùng, dầu đội trời, chân đạp đất, hiên ngang đứng giữa trời đất, không luôn lụy ai, không tâng bốc ai, gặp việc phải là làm, dù biết hiểm nguy đang chờ chực.
Tam đa
Nổi lên ước vọng của người đời muôn thuở là mong được ba điều là đa phúc (nhiều phúc tức gặp nhiều việc tốt lành), đa lộc (nhiều bổng lộc) và đa thg (nhiều tuổi, sống lâu năm)
Phụ tử và mẫu tử
Cha con, mẹ con đề cao bổn phận thiêng liêng và tình yêu cao cả và rộng lớn của cha mẹ dành cho con cái. Đề tài tuy rộng, nhưng nghệ nhân hoa kiểng xưa khi sáng tác cũng gặp những lệ luật khắt khe (tất nhiên là bất thành văn) đến từ nhiều phía như chính trị, tôn giáo, mỹ tục… Nghĩa là cũng bị gò bó theo khuôn phép của nề nếp xã hội (chống Trời ), không được phạm thượng tàn nhánh không nhiều, cây lùn vừa phải..) hoặc:
Phải dũng đọt chủ
Không được cưa đọt cây kiểng và cũng không dùng cây đã cụt đọt
Phải dũng thân chủ
Không được cưa thân cây kiểng, mặc dầu là để tạo thân mới cho cây bằng cành nhánh sắp mọc của chính cây đó ( hai điều kị trên có lẽ do dị đoan chăng?)
Cách tạo dáng thế
Như trên đã nói, muốn tạo “thế” cho cây kiểng trước hết phải dựa theo dạng sẵn có của từng cây (cây mai) ra sao để từ đó mới nghĩ cách tạo các “thế” phù hợp cho cây ấy. Tất nhiên là phải quan sát từng phần để có cách uốn sửa;
1. Sửa bộ rễ
Bộ rễ của cây mai gồm có một rễ cải khá dài, nhờ đó mà cắm sâu xuống đất để hút được nhiều chất bổ dưỡng nuôi cây, đồng thời cũng giữ vững được thế đứng vững vô số rễ con. Tất cả bộ rễ đó đều chôn vùi trong đất chậu. Thế nhưng với kiểng cổ, qua tài nghệ của nghệ
nhân, bộ rễ vẫn, góp phần làm đẹp được cho cây: như tạo được nét già nua, hoặc tùy trường hợp mà có những hình tượng lạ khác.
Muốn được vậy phải có sự kỳ công và mất nhiều thì giờ. Trước hết nghệ nhân phải nắm vững hình thù của bộ rẽ từng cây mai ra sao, nhân cơ hội sang chậu thay đất mới cho cây hằng năm. Và chỉ những rễ con nằm gần tầng đất mặt mới được sử dụng vào việc tôn nét thẩm mỹ cho cây mà thôi. Chẳng hạn:
Nếu những rễ con này chỉ lưa thưa, rời rạc thì mọi chúng lên khỏi mặt đất, cho năm về các hướng khác nhau với thế uốn éo ngoằn ngoèo như những con rắn, vừa tạo được sự già nua cho cây lại vừa tạo được ấn tượng đối với người thưởng ngoạn.
– Nếu gặp được gốc cây mai già đã có sẵn hình muông thú thì chọn ra những rễ con (cũng nằm ở tầng mặt to khỏe vào vị trí xứng hợp để tạo chấn thú sau này. Sửa một bộ rễ cho định hình, nhiều khi phải chờ đến ba bốn năm, thậm chí lâu hơn mới xong được.
Để lại một bình luận